درباره من
بیماری های گوارشی
کاهش وزن به روش DST
انسداد روده باریک چیست؟
دستگاه گوارش انسان سیستمی پیچیده و حساس است که هرگونه اختلال در آن میتواند زندگی روزمره فرد را دچار مشکل کند. یکی از بیماریهای جدی و شایع این دستگاه، انسداد روده باریک است. در این وضعیت، مسیر عبور مواد غذایی و گوارشی در روده کوچک به دلایلی مسدود میشود. این انسداد میتواند به صورت نسبی یا کامل باشد و در صورت عدم تشخیص، عوارض خطرناکی برای بیمار ایجاد کند.
روده باریک قسمتی از دستگاه گوارش است که وظیفه جذب مواد مغذی از غذای هضم شده را دارد. این بخش شامل سه قسمت دوازدهه (اثنیعشر)، ژژنوم و ایلئوم است. در انسداد روده باریک، حرکت طبیعی غذا، مایعات، و گازها در این ناحیه متوقف یا محدود میشود.
انسداد ممکن است به دو صورت ظاهر شود:
انسداد مکانیکی: مانعی فیزیکی مانند تومور یا چسبندگی موجب مسدود شدن مسیر روده میشود.
انسداد عملکردی (فلج رودهای): حرکت طبیعی عضلات روده مختل میشود، بدون اینکه مانعی فیزیکی وجود داشته باشد.
علائم انسداد روده باریک
علائم این بیماری با شدت و محل انسداد ارتباط دارد. شایع ترین نشانهها عبارتاند از:
درد شکمی متناوب: این درد ممکن است به صورت دورهای باشد و با شدتهای متفاوت بروز کند.
تهوع و استفراغ: معمولاً استفراغ ابتدا شامل محتوای معده است، ولی اگر انسداد در بخش انتهایی روده باریک باشد، ممکن است محتویات روده بالا بیاید.
نفخ شکم و احساس پری.
یبوست شدید یا ناتوانی در دفع گاز و مدفوع (در انسداد کامل).
کاهش صداهای رودهای یا برعکس، افزایش غیر عادی آنها.
بیحالی، تب، و کم آبی بدن در صورت تأخیر در درمان.
در موارد حاد، علائم شوک (افت فشار خون، تعریق شدید، ضربان تند قلب) نیز ممکن است بروز کند که نشان دهنده خطرناک شدن وضعیت است.
دلایل و علل ایجاد انسداد روده باریک
انسداد روده باریک ممکن است در شرایط گوناگون اتفاق بیفتد. مهمترین دلایل عبارتاند از:
۱. چسبندگیهای داخل شکمی
یکی از شایعترین علل انسداد روده، چسبندگیهای حاصل از جراحیهای قبلی شکمی است. بافت اسکار ممکن است باعث چسبیدن بخشهایی از روده به یکدیگر شود و مسیر را ببندد.
۲. فتقها
فتق هنگامی اتفاق میافتد که بخشی از روده از طریق شکاف یا ضعف در دیواره شکم بیرون بزند. این بیرون زدگی میتواند روده را تحت فشار قرار داده و موجب انسداد شود.
۳. تومورها
رشد غیرطبیعی بافتها (خوش خیم یا بدخیم) در داخل یا خارج روده میتواند باعث انسداد فیزیکی شود.
۴. بیماری کرون
در بیماری التهابی کرون، زخم و تنگی در دیواره روده ایجاد میشود که ممکن است در طول زمان باعث انسداد گردد.
۵. پیچخوردگی روده
چرخش بخشی از روده که در برخی افراد مستعد و به ویژه در سالمندان و کودکان دیده میشود.
۶. فلج رودهای
در این حالت، روده به دلایل مختلف مانند عفونت، ضربه شدید یا جراحی اخیر قادر به حرکت دادن محتویات خود نیست.
راههای تشخیص
تشخیص انسداد روده باریک نیازمند بررسیهای بالینی و تصویربرداری است:
معاینه فیزیکی: پزشک به صداهای روده گوش میدهد و علائم شکمی را بررسی میکند.
آزمایش خون: برای بررسی کم آبی یا عفونت.
تصویربرداری شکم: عکس برداری ساده یا سی تی اسکن میتواند محل و شدت انسداد را مشخص کند.
سونوگرافی شکمی: به ویژه در کودکان مفید است.
آندوسکوپی یا لاپاراسکوپی: در موارد خاص برای بررسی مستقیم روده.
روشهای درمان انسداد روده باریک
نوع درمان به شدت انسداد، علت زمینهای و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد:
۱. درمان غیر جراحی
در مواردی که انسداد کامل نیست یا منشأ عملکردی دارد:
ممنوعیت خوردن خوراکی از راه دهان
گذاشتن سوند بینی – معدهای برای تخلیه گاز و مایعات.
تزریق سرم و مایعات وریدی برای اصلاح کم آبی
استراحت دستگاه گوارش برای کاهش التهاب و بهبود خود به خودی.
۲. درمان جراحی
در صورتی که انسداد شدید، مزمن یا ناشی از فتق، تومور یا چسبندگی باشد، عمل جراحی ضروری است. در حین جراحی ممکن است:
چسبندگیها باز شوند،
فتق ترمیم شود،
یا بخشی از روده آسیب دیده برداشته گردد.
جراحی ممکن است به صورت لاپاراسکوپی یا باز انجام شود.
تغذیه و رژیم غذایی در بیماران مبتلا
رژیم غذایی نقش بسیار مهمی در دوران بیماری و پیشگیری از عود مجدد دارد. بیمار باید با پزشک و متخصص تغذیه همکاری کند تا برنامهای مناسب داشته باشد.
دوران حاد و پس از درمان
مرحله اول: رژیم مایع شفاف
شامل آب، آبمیوههای صاف شده، آب گوشت، ژله شفاف، چای کم رنگ.
مرحله دوم: رژیم نرم و کم فیبر
شامل برنج سفید، سیبزمینی پوره شده، ماست ساده، تخممرغ پخته، نان سفید نرم.
پرهیز از غذاهای پر چرب، ادویه دار، سرخ شده، حبوبات، سبزیجات خام، میوه با پوست، دانهها، آجیل و لبنیات سنگین.
توصیههای تغذیهای بلند مدت:
جویدن کامل غذا و خوردن آرام.
وعدههای کم حجم و مکرر (۵-۶ وعده در روز).
نوشیدن آب کافی بین وعدهها.
پرهیز از غذاهای نفاخ یا پرفیبر بالا بدون مشورت با پزشک.
پیشگیری از انسداد روده باریک
برخی اقدامات ساده میتواند از عود یا ابتلا جلوگیری کند:
کنترل و درمان بیماریهای زمینهای مانند کرون.
اجتناب از یبوست مزمن.
مراقبت پس از جراحیهای شکمی برای جلوگیری از چسبندگی.
خودداری از بلند کردن اجسام سنگین (برای پیشگیری از فتق).
مراجعه به موقع به پزشک در صورت بروز علائم هشدار دهنده.
نتیجه گیری
انسداد روده باریک بیماری است که نیاز به تشخیص سریع و مراقبت دقیق دارد. خوشبختانه با پیشرفتهای پزشکی، اغلب موارد به خوبی قابل کنترل و درمان هستند. همکاری بیمار با پزشک، رعایت رژیم غذایی مناسب و پیگیری درمانهای تجویزی میتواند از بروز عوارض شدید پیشگیری کند و کیفیت زندگی را بهبود بخشد.
