سوء هاضمه چیست؟

سوء هاضمه یک تظاهر بالینی است. سوء هاضمه به مجموعه‌ای از علامت‌ها گفته می‌شود که هر احساس ناخوشایند در ناحیه اپی‌گاستر در انتهای جناق سینه تا ناف را شامل می‌شود. این احساس ممکن است درد، سوزش، احساس سنگینی، احساس پری، سیری زودرس و یا هر نوع احساس ناخوشایند باشد که چه بعد از خوردن غذا، حین خوردن غذا یا قبل از آن برای فرد اتفاق بیافتد.

دردهای صفراوی

دومین مسئله‌ای که ممکن است با سوء هاضمه اشتباه گرفته شود، دردهای صفراوی است. مشخصه این دردها این است که بعد از خوردن غذای حجیم یا پرچرب شروع می‌شوند و ظرف ۱۰ دقیقه از یک درد خفیف معده به یک درد قابل توجه تبدیل می‌شوند. این درد حداقل نیم ساعت و حداکثر ۶ ساعت به طور ثابت ادامه دارد، به حدی که فرد ممکن است مجبور شود از مسکن استفاده کند یا به بیمارستان مراجعه نماید.

پس از اتمام درد، تا حمله بعدی علامتی وجود ندارد. حمله بعدی ممکن است دو روز، چهار هفته یا حتی سه ماه بعد رخ دهد و روند مشخصی ندارد. به این نوع درد، درد بیلیاری می‌گویند و جزء سوء هاضمه محسوب نمی‌شود. در چنین مواردی، اولین اقدام تشخیصی انجام سونوگرافی کبد، کیسه صفرا و مجاری صفراوی پس از ۱۲ ساعت ناشتایی است.

دردهای پانکراسی

سومین دسته دردها، دردهای منشاء پانکراس هستند. دردهای پانکراسی معمولاً ثابت و بدون نوسان بوده و اغلب به پشت می‌زنند. این دردها حالت کمربندی دارند و از ناحیه زیر جناق سینه شروع می‌شوند. با خم شدن به جلو یا خوابیدن روی شکم تسکین پیدا می‌کنند. در موارد پانکراتیت حاد، این دردها با تهوع و استفراغ همراه هستند، اما در پانکراتیت مزمن ممکن است تهوع و استفراغ وجود نداشته باشد. اولین گام برای بررسی این دردها، انجام سی‌تی‌اسکن چهار مرحله‌ای از پانکراس است.

تعریف سوء هاضمه و زخم معده

به صورت خلاصه، هر نوع احساس ناخوشایند در ناحیه اپی‌گاستر که ریفلاکس، دردهای صفراوی و دردهای پانکراس رد شوند، به آن سوء هاضمه گفته می‌شود. دردهای ناشی از زخم معده و زخم اثنی عشر یکی از تشخیص‌های مهم سوء هاضمه هستند.

تعریف زخم معده و زخم اثنی عشر(دوازدهه)

مخاط معده از سه لایه تشکیل شده است. اگر این سه لایه از بین برود، زخم معده ایجاد می‌شود. اگر زخم در ابتدای روده باریک باشد، آن را زخم اثنی عشر می‌نامند. حدود ۳۰ درصد مردم دنیا سوء هاضمه دارند، ۱۰ درصد زخم اثنی عشر و ۵ درصد زخم معده.

در جهان، ژاپن بیشترین میزان بیماران مبتلا به سرطان معده را دارد، اما در ایران به ویژه در شهرهای اردبیل و گنبد کاووس، سرطان مری شایع ‌تر است. شمال ایران بیشترین میزان بیماری‌های معده و سرطان را دارد. با توجه به خطر بالای سرطان مری و معده، افراد بالای ۳۵ سال که دچار سوء هاضمه هستند، باید آندوسکوپی شوند. در اکثر کشورهای دنیا سن توصیه شده برای آندوسکوپی بالای ۵۵ سال است، اما در ایران این سن به ۴۵ سال کاهش یافته است.

چه کسانی زیر ۳۵ سال باید آندوسکوپی شوند؟

افرادی که علائم خطر دارند باید حتی در سنین کمتر از ۳۵ سال آندوسکوپی شوند. این علائم شامل:

گیر کردن غذا در گلو

بلع دردناک

کاهش وزن غیر ارادی

کم‌خونی و فقر آهن

استفراغ‌های مکرر یا خونی

سابقه خانوادگی سرطان معده و مری

علل زخم معده

۹۵ درصد موارد زخم معده به دو علت اصلی بازمی‌گردد: عفونت باکتری هلیکوباکتر پیلوری

مصرف داروهای ضدالتهابی غیر استروئیدی مانند دیکلوفناک، پروفن، ژلوفن، پیروکسیکام و ملوکسیکام

کسانی که این داروها را مصرف می‌کنند باید همراه آن‌ها داروهای محافظ معده مانند اس‌امپرازول، لانزوپرازول یا ازونیوم مصرف کنند.

علائم زخم معده

درد یا سوزش معده، مخصوصاً بین وعده‌های غذایی یا شب

نفخ، تهوع و استفراغ

کاهش اشتها و وزن

مدفوع تیره یا خونی (نشانه خونریزی داخلی)

درمان زخم معده

درمان شامل داروهای کاهش‌دهنده اسید معده مانند مهارکننده‌های پمپ پروتون (امپرازول، لانزوپرازول) و آنتی‌بیوتیک‌های مخصوص برای هلیکوباکتر پیلوری است. همچنین در صورت مصرف داروهای محافظ معده تجویز می‌شود. تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی مناسب نیز مهم است.

نکات تغذیه‌ای و پیشگیری

مصرف وعده‌های کوچک و متعدد غذایی

پرهیز از غذاهای پرچرب، تند، ترش و سرخ‌شده

اجتناب از نوشیدنی‌های کافئین‌ دار، الکل و سیگار

جویدن کامل غذا و خوردن در آرامش

پرهیز از استرس و خواب کافی

نتیجه‌گیری

زخم معده بیماری‌ای است که در صورت عدم درمان می‌تواند عوارض خطرناکی مانند خونریزی و سوراخ ‌شدن معده ایجاد کند. شناخت علائم، تشخیص به موقع، درمان اصولی و رعایت سبک زندگی سالم، کلید پیشگیری و کنترل این بیماری است.

زخم معده