درباره من
بیماری های گوارشی
کاهش وزن به روش DSTکولیت روده چیست؟
کولیت روده یک بیماری التهابی مزمن دستگاه گوارش است که عمدتاً بر روده بزرگ (کولون) و راستروده (رکتوم) تأثیر میگذارد. در این بیماری، پوشش داخلی روده دچار التهاب و زخم میشود. این اختلال بخشی از گروهی از بیماریهاست که به آنها «بیماریهای التهابی روده (IBD)» گفته میشود. دو نوع اصلی IBD عبارتاند از:
کولیت اولسروز
بیماری کرون
در کولیت اولسروز، التهاب فقط در کولون و رکتوم وجود دارد و به صورت پیوسته از قسمت انتهایی روده شروع میشود، در حالی که در بیماری کرون ممکن است هر بخشی از دستگاه گوارش را درگیر کند و نواحی درگیر به صورت تکه تکه و جدا از هم باشند.
علائم کولیت روده
علائم کولیت روده بسته به شدت و محل التهاب ممکن است متفاوت باشد، اما شایع ترین آنها عبارتاند از:
اسهال مزمن (اغلب همراه با خون یا مخاط)
درد و کرامپ شکمی
خستگی مفرط
کاهش اشتها و وزن
تب خفیف
نیاز فوری به دفع مدفوع
احساس تخلیه ناکامل پس از اجابت مزاج
در موارد شدید، خونریزی از رکتوم، کم خونی، کاهش وزن شدید و علائم خارج رودهای مانند درد مفاصل، زخمهای دهانی، مشکلات چشمی یا پوستی نیز مشاهده میشود.
علتها و عوامل زمینه ساز
علت دقیق کولیت روده هنوز به طور کامل مشخص نشده است، اما عوامل زیر در ایجاد و تشدید آن نقش دارند:
اختلال در سیستم ایمنی:
در کولیت روده، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلولهای طبیعی روده حمله میکند و باعث التهاب میشود.
ژنتیک و وراثت:
داشتن سابقه خانوادگی ابتلا به کولیت روده، احتمال بروز بیماری را افزایش میدهد.
عوامل محیطی:
استرسهای مزمن، تغذیه نامناسب، عفونتهای گوارشی و زندگی در مناطق شهری صنعتی از عوامل محیطی مؤثر هستند.
سبک زندگی:
مصرف دخانیات (در بیماری کرون مؤثرتر است) و مصرف غذاهای چرب و فرآوری شده میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
انواع کولیت اولسروز
کولیت اولسروز به صورت بالینی در چند نوع طبقه بندی میشود:
پروکتیت اولسروز:
التهاب فقط در رکتوم وجود دارد. معمولاً خفیف ترین نوع است.
پروکتوسیگموئیدیت:
التهاب رکتوم و سیگموئید کولون (بخش انتهایی روده بزرگ).
کولیت سمت چپ:
التهاب از رکتوم تا خم طحال (سمت چپ شکم) را دربر میگیرد.
پانکولیت:
التهاب تمام طول کولون. معمولاً شدیدترین نوع است.
روشهای تشخیص کولیت روده
برای تشخیص دقیق کولیت روده، پزشکان از ترکیبی از آزمایشهای بالینی و تصویربرداری استفاده میکنند، از جمله:
آزمایش خون: برای بررسی کم خونی، افزایش CRP یا ESR (نشانگرهای التهاب).
آزمایش مدفوع: برای رد عفونت یا خون مخفی.
کولونوسکوپی: مشاهده مستقیم پوشش روده و برداشت نمونه بافتی (بیوپسی).
سیگموئیدوسکوپی: بررسی قسمت تحتانی روده بزرگ.
تصویربرداری (MRI یا CT اسکن): در موارد پیچیده تر برای ارزیابی گستردگی بیماری.
روشهای درمان کولیت روده
درمان کولیت روده بسته به شدت علائم، گستردگی التهاب و پاسخ بدن به داروها تعیین میشود. هدف از درمان کاهش التهاب، کنترل علائم و پیشگیری از عوارض است.
۱. درمان دارویی:
آمینوسالیسیلاتها (مانند مزالازین): خط اول درمان برای موارد خفیف تا متوسط.
کورتیکواستروئیدها (مثل پردنیزولون): برای کاهش سریع التهاب در موارد شدید، ولی نه برای مصرف طولانی مدت.
داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی (مثل آزاتیوپرین): در بیماران مقاوم یا برای کاهش مصرف استروئید.
بیولوژیکها (مانند اینفلیکسیمب): در موارد شدید یا مقاوم به درمان.
آنتیبیوتیکها: در مواردی که عفونت ثانویه ایجاد شده باشد.
۲. تغذیه و رژیم غذایی:
پرهیز از غذاهای چرب، سرخ شده، پرادویه، لبنیات (در صورت عدم تحمل)، و نوشابههای گازدار.
مصرف غذاهای پرفیبر در دوران بهبودی و پرهیز از آنها در دوران التهاب فعال.
مایعات کافی و وعدههای کوچک و مکرر.
استفاده از مکملهایی مانند آهن، ویتامین B12، ویتامین D در صورت نیاز.
۳. جراحی:
در موارد نادر و شدید که داروها مؤثر نیستند یا عوارضی مانند سوراخ شدن روده، خونریزی شدید یا خطر سرطان وجود دارد، ممکن است نیاز به جراحی
و برداشت بخشی یا تمام کولون باشد.
عوارض احتمالی کولیت روده
خونریزی شدی
کمخونی مزمن
افزایش خطر سرطان کولون
سوراخ شدن دیواره روده
گشاد شدن سمی کولون (مگا کولون سمی)
درگیری مفاصل، پوست، چشم و کبد
زندگی با کولیت روده
کولیت روده یک بیماری مزمن است و ممکن است فرد تا پایان عمر با آن درگیر باشد. با این حال، با رعایت توصیههای پزشکی، مصرف منظم داروها، اصلاح سبک زندگی و رژیم غذایی مناسب، بسیاری از بیماران میتوانند یک زندگی فعال و طبیعی داشته باشند.
نکات مهم در مدیریت بیماری:
پیگیری منظم توسط پزشک گوارش
مدیریت استرس با تکنیکهایی مثل یوگا، مدیتیشن یا روان درمانی
خودداری از مصرف خودسرانه داروها
انجام کولونوسکوپیهای منظم برای پایش سرطان کولون
نتیجه گیری
کولیت روده یک بیماری پیچیده اما قابل کنترل است. با شناخت دقیق بیماری، همکاری با تیم درمانی و تغییر سبک زندگی، میتوان جلوی عودهای مکرر را گرفت و کیفیت زندگی را بهبود بخشید. آگاهی، صبر و نظم سه کلید طلایی در مواجهه با این بیماری مزمن هستند.
جراحی
در صورتی که بیمار به درمانهای دارویی پاسخ ندهد یا با عوارض خطرناک مانند مگاکولون سمی، خونریزی شدید یا خطر سرطان روده مواجه شود، ممکن است نیاز به جراحی باشد.
شایعترین نوع جراحی، کولکتومی (برداشتن تمام یا بخشی از روده بزرگ) است. در بعضی موارد، کیسهای (پوش) به جای رکتوم ساخته میشود تا مدفوع از طریق مقعد دفع شود.
رژیم غذایی و تغذیه در کولیت روده
رژیم غذایی نقش بسیار مهمی در کنترل علائم بیماری کولیت دارد، هر چند که به تنهایی بیماری را درمان نمیکند. رعایت اصول تغذیه مناسب میتواند از التهاب، نفخ، اسهال و سایر علائم گوارشی بکاهد و دورههای خاموشی بیماری را طولانی تر کند.
اصول کلی تغذیه:
1. در دوران التهاب فعال:
مصرف غذاهای نرم، ساده و کم فیبر
پرهیز از غذاهای خام، پر ادویه، چرب و نفاخ
افزایش وعدههای کوچک و سبک در طول روز
نوشیدن آب کافی (بدون گاز و ترجیحاً ولرم)
2. در دوران خاموشی بیماری (بهبودی):
بازگشت تدریجی به رژیم معمول با افزایش تدریجی فیبرهای محلول (مانند بلغور جو)
استفاده از پروبیوتیکها (ماست پروبیوتیک یا مکمل ها)
ادامه مصرف مولتی ویتامینها و آهن در صورت نیاز
غذاهای مفید برای کولیت روده:
گروه غذایی توصیه شدهها توضیح کربوهیدراتها برنج سفید، نان تُست، سیبزمینی آب پز هضم آسان، کم فیبر پروتئینها مرغ و ماهی آب پز، تخم مرغ نیم برشت، عدسی صاف شده منابع پروتئین با کمترین تحریک لبنیات ماست پروبیوتیک کم چرب (در صورت تحمل)، شیر بدون لاکتوز برخی بیماران به لاکتوز حساساند. موز، سیب پخته یا پوست کنده، کمپوت بدون شکر به صورت پخته و بدون پوست بهتر است سبزیجات هویج پخته، کدو، کلم بروکلی بخارپز (در بهبودی) اجتناب از خام یا نفاخ چربیها روغن زیتون، روغن کنجد در مقدار کم چربی زیاد تحریک کننده است
غذاهای مضر و پرهیز شده:
غذاهای سرخ کردنی و چرب
فلفل، سیر، ترشی، ادویه تند
نوشابه گازدار و نوشیدنیهای انرژی زا
قهوه و چای غلیظ
آجیل، ذرت بو داده، میوه خشک
شیر معمولی (در صورت عدم تحمل لاکتوز)
گل کلم، کلم پیچ، لوبیا، نخود (در دوران شعله ور شدن بیماری)
سبک زندگی مفید:
مدیریت استرس: استرس میتواند عود بیماری را تحریک کند. تمرینات یوگا، مدیتیشن، تنفس عمیق و پیاده روی منظم مفید است.
خواب کافی: خواب کم باعث اختلال در سیستم ایمنی و بدتر شدن علائم میشود.
ورزش ملایم: ورزشهایی مثل پیاده روی و شنا در دوران خاموشی بیماری به افزایش کیفیت زندگی کمک میکند.
ترک سیگار: در بیماری کرون بسیار مهم است، ولی در کولیت هم توصیه میشود.
سخن پایانی
درمان کولیت روده شامل ترکیبی از داروهای ضدالتهاب، سرکوب کنندههای ایمنی، رژیم غذایی مناسب و در مواردی جراحی است. پیروی از سبک زندگی سالم، تغذیه متعادل، مدیریت استرس و پیگیری پزشکی منظم نقش اساسی در کنترل این بیماری مزمن ایفا میکند.
