درباره من
بیماری های گوارشی
کاهش وزن به روش DSTپانکراس و بیماری پانکراتیت
پانکراس یا لوزالمعده یکی از اعضای حیاتی بدن انسان است که در پشت معده، در بخش فوقانی شکم قرار دارد. این عضو، با داشتن دو نقش اصلی در هضم و تنظیم قند خون، به طور مستقیم در حفظ سلامت بدن نقش مهمی دارد. اختلال در عملکرد پانکراس میتواند منجر به بروز بیماریهای جدی مانند پانکراتیت حاد و مزمن شود. در اینجا، به بررسی دقیق عملکرد پانکراس، علل و نشانههای التهاب حاد و مزمن مینویسم.
پانکراس چیست و چه وظایفی دارد؟
پانکراس غدهای است که دو وظیفه مهم در بدن به عهده دارد:
۱ ـ عملکرد برونریز (هضمی):
پانکراس آنزیمهایی را تولید میکند که برای هضم کربوهیدراتها، چربیها و پروتئینها ضروری هستند. این آنزیمها از طریق مجرای پانکراس وارد دوازدهه (قسمت ابتدایی روده کوچک) میشوند و فرآیند گوارش را کامل میکنند.
۲ ـ عملکرد درونریز (هورمونی):
پانکراس همچنین هورمونهایی مانند انسولین و گلوکاگون ترشح میکند که برای تنظیم سطح قند خون در بدن حیاتی هستند. اختلال در این عملکرد میتواند منجر به بیماریهایی نظیر دیابت شود.
پانکراتیت چیست؟
پانکراتیت یا التهاب لوزالمعده، زمانی اتفاق میافتد که آنزیمهای گوارشی تولید شده توسط پانکراس، به جای فعال شدن در روده، در داخل خود پانکراس فعال شوند و باعث التهاب، آسیب بافتی یا حتی تخریب سلولی شوند.
پانکراتیت به دو نوع اصلی تقسیم میشود:
پانکراتیت مزمن
پانکراتیت حاد
پانکراتیت حاد:
پانکراتیت حاد به بروز ناگهانی التهاب پانکراس میگویند که میتواند خفیف تا شدید باشد. در اغلب موارد، این نوع التهاب در طی چند روز با درمان مناسب بهبود مییابد، اما در موارد شدید ممکن است خطرناک باشد.
علائم پانکراتیت حاد:
ـ درد ناگهانی و شدید در قسمت بالایی شکم
– تهوع و استفراغ
– تب
– ضربان قلب بالا
– حساسیت شکمی
– کاهش اشتها
– در موارد شدید: افت فشار خون، مشکل در تنفس
علل شایع:
سنگهای صفراوی: شایع ترین علت پانکراتیت حاد، انسداد مجرای پانکراس توسط سنگهای صفراوی است.
مصرف الکل: مصرف زیاد و ناگهانی الکل میتواند باعث التهاب شود.
افزایش چربی خون
عفونتها و ویروسها
مصرف برخی داروها
ضربه یا جراحی شکم
روشهای تشخیص:
آزمایش خون (برای سنجش سطح آمیلاز و لیپاز)
سونوگرافی شکم
سیتی اسکن
MRI یا MRCP
درمان پانکراتیت حاد:
بستری در بیمارستان
استراحت کامل معده (عدم مصرف خوراکی برای چند روز)
مایعات داخل وریدی
کنترل درد
درمان علت زمینهای (مثلاً جراحی کیسه صفرا در صورت وجود سنگ)
پانکراتیت مزمن
پانکراتیت مزمن نوعی التهاب بلند مدت در پانکراس است که به مرور زمان باعث آسیب دائمی به بافت پانکراس و کاهش عملکرد آن میشود. این بیماری اغلب با دردهای مزمن شکمی همراه است و ممکن است منجر به سوء جذب مواد مغذی و دیابت شود.
علائم پانکراتیت مزمن:
درد شکمی مزمن، معمولاً در قسمت بالای شکم
کاهش وزن بدون دلیل
مدفوع چرب و بدبو (به علت سوء جذب چربیها)
تهوع، استفراغ
نشانههای دیابت (در مراحل پیشرفته)
کاهش اشتها
علل شایع:
مصرف مزمن الکل (شایعترین علت در بزرگسالان)
پانکراتیت حاد مکرر
اختلالات ژنتیکی، تنگی یا انسداد مزمن مجاری صفراوی – بیماریهای خود ایمنی
عوارض پانکراتیت مزمن:
نارسایی کامل پانکراس – دیابت نوع ۳ – کیست یا تومور پانکراس – انسداد روده – سوءتغذیه و کمبود ویتامینهای محلول در چربی (A، D، E، K)
تشخیص:
آزمایش آنزیمهای پانکراس – بررسی مدفوع برای سوء جذب – سیتی اسکن و MRI – آندوسکوپی یا EUS – آزمایش قند خون برای بررسی دیابت
درمان پانکراتیت مزمن:
پرهیز کامل از الکل و سیگار ـ رژیم غذایی کم چرب ـ مصرف مسکن برای کنترل درد ـ انسولین در صورت ابتلا به دیابت ـ در برخی موارد، جراحی برای کاهش فشار مجاری یا برداشتن قسمتهای آسیب دیده پانکراس
نتیجه گیری
پانکراس یکی از اعضای مهم بدن در تنظیم گوارش و قند خون است. التهاب چه به صورت حاد و چه مزمن، میتواند عوارض جدی و گاه برگشت ناپذیری ایجاد کند. تشخیص زود هنگام و درمان مناسب، نقش اساسی در جلوگیری از پیشرفت بیماری ایفا میکند. سبک زندگی سالم، اجتناب از مصرف الکل، تغذیه صحیح و پیگیری منظم پزشکی، کلیدهای اصلی پیشگیری و کنترل بیماری پانکراتیت هستند.
